Januari in de tuin: blauweregen, rabarber, vogels
Kort gezegd: in januari slaapt de tuin, maar de tuinier kan vooruitwerken. Het is de maand om de blauweregen te snoeien (de in de zomer ingekorte scheuten, tot twee of drie knoppen), bessen, appel- en perenbomen te snoeien (nog altijd geen pruimen of kersen), het laatste wortelgoed te planten bij zacht weer, rabarber te trekken onder een emmer en de vogels zaden te geven, hygiënisch. Eind januari en begin februari vragen de Belgische natuurverenigingen iedereen om de vogels in de tuin te tellen. En het nieskruid bloeit.
Januari heeft in de tuin een slechte naam: koud, kort, vaak grijs. Toch is de maand echt nuttig. De bomen zijn kaal, de sapstroom rust, en veel snoei- en plantwerk gebeurt nu beter dan in de lente, wanneer alles tegelijk moet. Het is ook de maand om het seizoen voor te bereiden: zaad bestellen, gereedschap nakijken, moestuinbedden afdekken om de grond op te warmen.
Na oktober, november en december volgen hier de klussen die in januari tellen.
Januari in België: koud, maar lichter dan december
Volgens het Koninklijk Meteorologisch Instituut (KMI) ligt de normale gemiddelde dagtemperatuur in januari in Ukkel tussen 2,5 en 4,5 °C. De zon komt een beetje terug: ongeveer 59 uur over de hele maand, tegen 45 in december.
| Wat het KMI meet | Gemiddelde in Ukkel in januari |
|---|---|
| Vorstdagen | 11,6 |
| Dagen met sneeuw | 4,2 |
| Neerslag | 76 mm |
| Zonneschijn | 59 uur |
De records herinneren eraan dat januari streng kan zijn. In Ukkel daalde de thermometer tot −18,7 °C op 23 januari 1940. Drie dagen eerder, op 20 januari 1940, mat men in de vallei van de Lomme, in Rochefort, −30,1 °C, de laagste temperatuur ooit in België. Op 28 januari 1945 lag er in Spa 49 cm sneeuw.
De praktische regel blijft dezelfde: snoei en plant op droge, vorstvrije dagen, en loop niet op bevroren of doorweekte grond. Op natte grond raadt de RHS aan te werken vanaf een plank op de grond, om hem niet aan te drukken.
Blauweregen snoeien: de snoei die doet bloeien
Een blauweregen die niet bloeit, is bijna altijd slecht gesnoeid. De Royal Horticultural Society (RHS) raadt twee snoeibeurten per jaar aan:
- in de zomer (juli-augustus) kort je de lange nieuwe scheuten in tot vijf of zes bladeren, ongeveer 30 cm;
- in de winter (januari-februari) kort je diezelfde scheuten verder in tot twee of drie knoppen, op 2,5 tot 5 cm van het oude hout.
De wintersnoei maakt de toekomstige bloemknoppen vrij, zodat ze in de lente niet door de bladeren verborgen worden. Je moet ze wel herkennen: bloemknoppen zijn kort, bol en donzig, bladknoppen slanker en spitser. Spaar de eerste. De RHS waarschuwt ook dat snoeien in het begin of het midden van de zomer de bloemvorming voor het volgende jaar verstoort.
In de fruittuin: bessen, appels… en nog altijd geen pruimen
De januarikalender van de RHS zet het snoeien van aalbessen en kruisbessen bovenaan de klussen in de fruittuin. Verwijder dood hout en kruisende takken, en maak het midden van de struik open zodat de lucht kan circuleren.
De wintersnoei van appel- en perenbomen gaat verder, net als die van kweeën en mispels. Spoor meteen kanker op en knip het aangetaste hout weg. De volledige methode staat in December in de tuin.
Hagen en heesters: planten en verjongen
Wortelgoed. De RHS raadt aan om bladverliezende bomen en haagplanten met blote wortels te blijven planten zolang de grond niet bevroren is. Een detail dat veel schade voorkomt: sla de boompaal in vóór je de boom plant, om de wortels niet te beschadigen. De volledige methode staat in November in de tuin en, voor rozen, in ons artikel over rozen met blote wortels.
Bladverliezende hagen en te grote heesters. Tijdens de hele rustperiode kun je een haag of een te groot geworden heester verjongen; de RHS noemt beuk, hazelaar en haagbeuk. Voor een grote boom doe je beter een beroep op een boomverzorger.
Na de vorst. Vorst tilt soms jonge planten op: druk de grond rondom aan met je voet. Controleer banden en palen, die de schors niet mogen afknellen. Na zware sneeuwval schud je de sneeuw van coniferen, klimplanten en heesters met dunne takken.
Wat kan wachten. De RHS raadt aan tot maart te wachten om hortensia's te snoeien. Bij boerenhortensia's (Hydrangea macrophylla) beschermen de uitgebloeide bloemen die blijven staan de knoppen tegen vorst.
In de moestuin: getrokken rabarber en opgewarmde grond
Rabarber trekken. Om roze, malse stelen te oogsten lang voor het seizoen, raadt de RHS aan een plant midden in de winter af te dekken met een hoge emmer, een vuilnisbak of een trekpot, zodat de stelen in het donker groeien. Kies een krachtige plant en een vroeg ras, zoals 'Timperley Early'. De stelen zijn klaar vier tot acht weken later, als ze ongeveer 30 cm lang zijn. Haal daarna de afdekking weg en trek niet twee jaar na elkaar dezelfde plant: trekken put hem uit.
De grond voorbereiden. Dek toekomstige zaaibedden af met een bak, stolpen of vlies om de grond op te warmen. Op zware grond verbetert organisch materiaal de afwatering.
Eerste zaaisels. Voor januari noemt de RHS uien in een verwarmde kweekbak en, in zachte streken, tuinbonen in potjes onder een koude bak of in een onverwarmde serre. Pepers hebben ongeveer 21 °C nodig om te kiemen: de RHS zaait ze van het einde van de winter tot midden in de lente, en een zaaisel in januari zonder warmte of groeilamp geeft vooral lange, slappe planten.
Witloof blijft komen. De witloofwortels die sinds december in kleine reeksen getrokken worden, lossen elkaar af tot de lente; de methode staat in December in de tuin.
Bestellen. Dit is het moment om pootaardappelen te kiezen bij een betrouwbare leverancier (het voorkiemen begint in februari) en je zaden te sorteren: sommige, zoals die van ridderspoor, verliezen snel hun kiemkracht.
Tuinvogels: voeren en tellen
Voeren, maar hygiënisch. Anne Weiserbs, ornithologe bij Natagora, vat het samen: in de winter moet het voer bijna uitsluitend uit zaden bestaan. Vet is alleen verantwoord bij langdurige kou, als aanvulling. Leg niet veel voer op één plek: vogels die zich rond een voederplaats verdringen, geven elkaar makkelijker ziektes door. Houd voederhuisjes en drinkbakjes schoon, en zie je zieke vogels, stop dan meteen met voeren, ontsmet en raap het afval op de grond op. Natagora wijst er ook op dat de beste voorraadkast nog altijd een natuurlijke tuin is, met bessen, zaden en insecten.
Tellen. Elke winter tellen de Belgen een weekend lang de vogels in hun tuin, om de evolutie van de populaties te volgen:
- in Vlaanderen vindt het Grote Vogelweekend van Natuurpunt eind januari plaats. In 2026 deden er meer dan 71.000 mensen mee. De koolmees stond bovenaan, de pimpelmees kwam voor het eerst in de top drie, en de huismus ging er gemiddeld per telling 20 % op achteruit, wat Natuurpunt toeschrijft aan te "nette" tuinen met minder struiken en hagen (VRT NWS, 2026);
- in Wallonië en Brussel vindt de telling van Natagora meestal het eerste weekend van februari plaats.
Het principe is eenvoudig: vanaf het raam of in de tuin noteer je per soort het grootste aantal vogels dat je tegelijk ziet, en daarna geef je je resultaten online in (BX1, 2023). De data van de editie 2027 vind je op de websites van Natuurpunt en Natagora.
Wat bloeit er in januari
Het nieskruid is de koningin van de maand: eerst de kerstroos, dan de hybriden van de lenteroos. De oude bladeren van de lenteroos knip je in de winter weg, wat bladvlekken beperkt en de bloemen beter laat zien; alles staat in ons artikel over nieskruid.
De winterheesters uit december bloeien nog: winterbloeiende sneeuwbal, winterkamperfoelie, toverhazelaar, sarcococca, mahonia (zie December in de tuin en ons artikel over sneeuwballen). De RHS stelt ook de winterzoet (Chimonanthus) voor, om zijn geur, en heesters met gekleurde schors: kornoelje, wilg en braam met witte stengels. In januari zie je het best waar ze in de tuin ontbreken.
Binnen: na de feestdagen
Een uitgebloeide amaryllis gooi je niet weg: knip de bloemstengel af, houd de bladeren en blijf gieten, zodat hij de volgende winter opnieuw bloeit. Een kerstster kan tot maart mooi blijven als ze licht krijgt, in een kamer tussen 16 en 21 °C staat en matig water krijgt. Een echte kerstboom wordt gerecycleerd: veel gemeenten organiseren in januari een ophaling, informeer bij de jouwe.
Gereedschap: nakijken voor de lente
Januari is de laatste rustige maand voor het seizoen herbegint. Reinig en slijp snoeischaar, heggenschaar en het maaimes van de grasmaaier, olie de metalen delen, en controleer de lading van de accu's die je in december hebt opgeborgen: Ryobi raadt aan ze in de winter om de twee à drie maanden te controleren en tussen 5 en 20 °C te bewaren.
Januari in één oogopslag
| Wanneer | In de tuin | Fruit- en moestuin |
|---|---|---|
| Droog en vorstvrij | Laatste wortelgoed planten, bladverliezende hagen verjongen | Bessen, appel- en perenbomen snoeien |
| De hele maand | Blauweregen snoeien tot twee of drie knoppen | Rabarber en witloof trekken |
| Eind januari, begin februari | Tuinvogels tellen | Grond opwarmen onder vlies of een bak |
| Binnen | Uitgebloeide amaryllis: bladeren houden | Pootaardappelen bestellen, zaden sorteren |
| Nu niet | Hortensia's, pruimen en kersen snoeien | Op bevroren of doorweekte grond lopen |
Bronnen
BX1. (2023, 3 februari). Le 20e recensement des oiseaux de jardin a lieu ce week-end : comment cela fonctionne ? https://bx1.be/categories/news/le-20e-recensement-des-oiseaux-de-jardin-a-lieu-ce-week-end-comment-cela-fonctionne/
Koninklijk Meteorologisch Instituut van België. (z.d.). Climat de la Belgique mois après mois : janvier [Het klimaat in België maand per maand: januari]. https://www.meteo.be/fr/climat/climat-de-la-belgique/mois-apres-mois/janvier
Royal Horticultural Society. (z.d.-a). Grow your own: January jobs. https://www.rhs.org.uk/advice/grow-your-own/in-month/january-jobs
Royal Horticultural Society. (z.d.-b). How to grow chilli peppers. https://www.rhs.org.uk/vegetables/chilli-pepper/grow-your-own
Royal Horticultural Society. (z.d.-c). How to grow rhubarb. https://www.rhs.org.uk/vegetables/rhubarb/grow-your-own
Royal Horticultural Society. (z.d.-d). January: trees and shrubs. https://www.rhs.org.uk/advice/in-month/january/trees-shrubs
Royal Horticultural Society. (z.d.-e). Wisteria pruning guide. https://www.rhs.org.uk/plants/wisteria/pruning-guide
RTBF. (2021, 1 februari). Mettre une mangeoire dans son jardin pour nourrir les oiseaux : une bonne idée ou pas ? https://www.rtbf.be/article/mettre-une-mangeoire-dans-son-jardin-pour-nourrir-les-oiseaux-une-bonne-idee-ou-pas-10687461
Ryobi. (z.d.). How to store garden and power tool batteries. https://uk.ryobitools.eu/get-inspired/how-to-store-garden-and-power-tool-batteries/
VRT NWS. (2026, 26 januari). Pimpelmees voor het eerst in top 3 van meest getelde tuinvogels in Vlaanderen, huismus gaat verder achteruit. https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/01/26/vogeltelweekend-natuurpunt-resultaten/