10 orchideeën om thuis te kweken, van de makkelijkste tot de veeleisendste

Daniel Platteau

In het kort: niet alle orchideeën passen even goed in een Belgisch interieur. Drie zijn echt makkelijk (Phalaenopsis, Paphiopedilum, Ludisia), vijf vragen wat aandacht (koelte of veel licht, naargelang het geval) en twee zijn echt veeleisend. Deze gids rangschikt de hybriden die in België gangbaar zijn, van de makkelijkste tot de moeilijkste, met voor elk het licht, de temperatuur en het water dat ze nodig heeft.

De orchideeënfamilie (Orchidaceae) is een van de grootste van het plantenrijk, met tienduizenden soorten. Slechts een handvol groeit makkelijk in een verwarmd huis. De keuze is dus belangrijker dan « groene vingers »: een orchidee die past bij uw licht en temperatuur bloeit zonder moeite, een andere kwijnt weg wat u ook doet.

Voor u begint, gelden drie regels voor bijna alle soorten:

• geen potgrond, maar een orchideeënsubstraat, meestal op basis van schors;
• geen staand water: water geven, laten uitlekken, en niets in de schotel laten staan;
• regenwater als het kan, zeker als uw kraanwater kalkrijk is.

Voor de meest verspreide fouten (ijsblokjes, luchtwortels, blauwe orchideeën…), zie ons artikel Fabels over orchideeën.

De rangschikking in één oogopslag

1. Phalaenopsis: de vlinderorchidee

Niveau: makkelijk. Dit is de orchidee van de supermarkt, en niet zonder reden: op de Nederlandse veiling Royal FloraHolland zijn bijna negen op de tien verkochte potorchideeën een Phalaenopsis (AIPH, 2021). Ze verdraagt de warmte van een appartement goed.

• Licht: fel, maar zonder directe zon in de zomer, ideaal bij een raam op het oosten of westen (RHS, z.d.-c).
• Temperatuur: 19 tot 30 °C overdag, 16 tot 19 °C 's nachts, weg van radiatoren en tocht (RHS, z.d.-c).
• Water geven: ongeveer één keer per week in het groeiseizoen, iets minder in de winter; dompel de pot onder en laat uitlekken. Grijze wortels hebben dorst, groene niet.
• Substraat: orchideeënschors, doorzichtige pot.
• Opnieuw laten bloeien: knip de stengel na de bloei boven de tweede knoop af zolang hij groen is. Bloeit de plant niet opnieuw, zet ze dan ongeveer een maand op een plek die zo'n 5 °C koeler is (RHS, z.d.-c).

2. Paphiopedilum: het venusschoentje

Niveau: makkelijk. Herkenbaar aan de schoenvormige lip komt de Paphiopedilum uit de vochtige wouden van Zuidoost-Azië. Ze groeit vooral op de grond, niet op bomen, en heeft geen pseudobulben om water op te slaan: het substraat mag nooit helemaal uitdrogen (Smithsonian Gardens, z.d.-e).

• Licht: ze verdraagt weinig licht en kan zelfs onder kunstlicht groeien. Dé orchidee voor donkerdere kamers.
• Temperatuur: ongeveer 15 tot 27 °C.
• Water geven: ongeveer om de vijf dagen, aan te passen; in veenmos wanneer de bovenkant droog is.
• Bloei: drie tot zes weken. Knip de stengel na de bloei af tot bij de bladeren; de plant bloeit meestal het jaar erna opnieuw (Smithsonian Gardens, z.d.-e).

3. Ludisia: de juwelenorchidee

Niveau: makkelijk. Ludisia discolor wordt gekweekt voor haar fluweelzachte bladeren, donkergroen tot paars, met gouden of rode nerven. De kleine witte bloemen zijn een extraatje. Ze komt van Zuid-China tot Sumatra en de Filipijnen en is een terrestrische orchidee (NC State Extension, z.d.).

• Licht: matig, zonder brandende zon.
• Temperatuur: warm, die van een woning.
• Water geven: regelmatig het hele jaar, in een substraat dat wat vocht vasthoudt (AOS, z.d.-a).
• Vermeerderen: met stengelstekken, heel makkelijk (NC State Extension, z.d.).

4. Oncidium: de « dansende dame »

Niveau: makkelijk tot gemiddeld. Haar bloemen, vaak geel en bruin, lijken op kleine danseressen in een jurk, vandaar de Engelse bijnaam dancing lady. Het geslacht komt uit tropisch Amerika, van Mexico en de Antillen tot Zuid-Amerika (Smithsonian Gardens, z.d.-d).

• Licht: veel licht, gefilterd door een vitrage. Donkergroene bladeren wijzen op te weinig licht, de meest voorkomende oorzaak van uitblijvende bloei.
• Temperatuur: 15 tot 18 °C 's nachts, 21 tot 29 °C overdag.
• Water geven: wanneer het substraat half droog is, meestal om de twee tot tien dagen naargelang het seizoen.
• Na de bloei: knip de stengel pas af als hij helemaal droog is, hij kan opnieuw bloeien (Smithsonian Gardens, z.d.-d).

5. Cymbidium: de orchidee voor de veranda

Niveau: gemiddeld. De Cymbidium komt uit tropisch en subtropisch Azië en Australië (Smithsonian Gardens, z.d.-b). De lange stengels bloeien van eind herfst tot de lente, en elke stengel blijft zes tot acht weken mooi (RHS, z.d.-a). De moeilijkheid zit niet in de verzorging, maar in de koelte die ze nodig heeft om te bloeien: in een huis dat het hele jaar verwarmd is, maakt ze mooie bladeren en geen bloemen.

• Licht: fel, beschut tegen sterke zon.
• Temperatuur: doorgaans 10 tot 24 °C, 10 tot 14 °C in de winter, nooit boven 30 °C in de zomer. Een duidelijk verschil tussen dag en nacht aan het einde van de zomer zet de bloei in gang (RHS, z.d.-a).
• Het geheim: zet ze van juni tot half september buiten op een beschutte, licht beschaduwde plek, en laat ze geleidelijk aan de zon wennen (RHS, z.d.-a). Haal ze binnen voor de koude nachten: ze is niet winterhard.
• Water geven: regelmatig in lente en zomer, met het substraat licht laten drogen; om de één à twee weken in de winter.

6. Dendrobium: let op het type

Niveau: gemiddeld. Het geslacht Dendrobium telt meer dan duizend soorten (Smithsonian Gardens, z.d.-c), en vooral twee types met tegengestelde behoeften worden verkocht (RHS, z.d.-b):

De Dendrobium nobile staat op de foto. Knip de dikke stengels (de « canes ») na de bloei niet af: ze blijven en voeden de plant; alleen dode stengels gaan weg (Smithsonian Gardens, z.d.-c).

7. Zygopetalum: de geur

Niveau: gemiddeld. De Zygopetalum, afkomstig uit Brazilië, Peru en Bolivia, heeft groene bloemen met bruine of paarse vlekken, vaak met een blauwpaarse lip, en een sterke geur (AOS, z.d.-c).

• Licht: fel en diffuus.
• Temperatuur: koel tot gematigd; ze verdraagt warme zomers slecht (AOS, z.d.-c). Een weinig verwarmde kamer past haar beter dan een woonkamer van 23 °C.
• Water geven: regelmatig het hele jaar.

8. Cattleya: de grote geurende bloem

Niveau: gemiddeld. De Cattleya, afkomstig uit Costa Rica en een groot deel van Zuid-Amerika, draagt grote, geurende bloemen, die wel korter meegaan dan die van veel andere orchideeën (Smithsonian Gardens, z.d.-a).

• Licht: veel licht, maar niet de brandende middagzon: een raam op het oosten, of op het zuiden en westen achter een vitrage. Donkergroene bladeren wijzen op te weinig licht, en vaak op geen bloemen.
• Temperatuur: 16 tot 18 °C 's nachts, 21 tot 27 °C overdag.
• Water geven: laat het substraat drogen tussen twee gietbeurten, niet vaker dan één keer per week (Smithsonian Gardens, z.d.-a).

9. Miltoniopsis: de viooltjesorchidee

Niveau: veeleisend. Haar grote, platte bloemen lijken op viooltjes, vandaar de bijnaam. Let op de naam: de viooltjesorchidee is een Miltoniopsis, uit de bergen van Colombia, Ecuador en Peru, vaak verkocht als Miltonia, een warmer Braziliaans geslacht (OSGB, z.d.).

• Licht: fel en diffuus, geen directe zon behalve vroeg in de ochtend.
• Temperatuur: 20 tot 25 °C overdag, 12 tot 19 °C 's nachts, en vooral geen langdurige warmte boven 24-25 °C.
• Luchtvochtigheid: 70 tot 80 % het hele jaar, moeilijk te halen in een verwarmd huis.
• Water geven: substraat altijd licht vochtig, liefst regenwater. De knoppen vallen af bij hitte, droge lucht of plotse temperatuurwisselingen (OSGB, z.d.).

10. Vanda: de veeleisendste

Niveau: veeleisend. Vanda's zijn epifyten uit tropisch Azië, van Sri Lanka tot Nieuw-Guinea. De hybriden die met blote wortels in een glazen vaas worden verkocht, zijn spectaculair, maar het is geen orchidee voor beginners (AOS, z.d.-b).

• Licht: zeer fel, maar geen directe zon; zonder genoeg licht geen bloemen.
• Temperatuur: gematigd tot warm voor de meeste; Vanda coerulea, met lavendelblauwe bloemen, houdt van meer koelte.
• Water geven: overvloedig, in de meeste gevallen dagelijks (AOS, z.d.-b), minder in de winter of bij somber weer; wortels onderdompelen of goed nat maken en laten uitlekken.
• Kweek: in een open mand zonder substraat. Ze verdraagt schommelingen in temperatuur en water slecht, waardoor de onderste bladeren afvallen (AOS, z.d.-b).

Tips die voor alle soorten gelden

1. De pot: met afvoergaten, net iets groter dan de wortels. Doorzichtig voor epifyten zoals de Phalaenopsis.
2. Het substraat: nooit potgrond. Schors voor de meeste, een fijner en vochtiger mengsel voor Paphiopedilum, Ludisia en Miltoniopsis. Vervang het om de één à drie jaar, wanneer het afbreekt.
3. Water: lauw, liefst regenwater; volledig laten uitlekken.
4. Meststof: een verdunde orchideeënmeststof, alleen in het groeiseizoen, met af en toe een gietbeurt met zuiver water om zoutophoping te vermijden (RHS, z.d.-a; RHS, z.d.-c).
5. De bladeren: hun kleur vertelt u of het licht goed is (Smithsonian Gardens, z.d.-a).

De meest gemaakte fouten

Welke orchidee kiezen?

Test uzelf

Bronnen

AIPH. (2021). Upbeat mood at 2021 Dutch Orchid Inspiration Days. FloraCulture International. https://aiph.org/floraculture/news/upbeat-mood-at-2021-dutch-orchid-inspiration-days/

American Orchid Society. (z.d.-a). Ludisia. https://aos.org/explore/ludisia

American Orchid Society. (z.d.-b). Vanda. https://www.aos.org/explore/vanda

American Orchid Society. (z.d.-c). Zygopetalum. https://aos.org/explore/zygopetalum

NC State Extension. (z.d.). Ludisia discolor. North Carolina Extension Gardener Plant Toolbox. https://plants.ces.ncsu.edu/plants/ludisia-discolor

Orchid Society of Great Britain. (z.d.). Miltoniopsis orchid care. OSGB. https://www.osgb.org.uk/orchids/orchid-care-guides/miltoniopsis-orchid-care

Royal Horticultural Society. (z.d.-a). How to grow cymbidium orchids. RHS. https://www.rhs.org.uk/plants/cymbidium/growing-guide

Royal Horticultural Society. (z.d.-b). How to grow Dendrobium. RHS. https://www.rhs.org.uk/plants/dendrobium/how-to-grow-dendrobium

Royal Horticultural Society. (z.d.-c). How to grow Phalaenopsis (moth orchids). RHS. https://www.rhs.org.uk/advice/profile?pid=388

Smithsonian Gardens. (z.d.-a). Cattleya (Orchid care sheets). https://gardens.si.edu/collections/plants/orchids/orchid-care-sheets/cattleya/

Smithsonian Gardens. (z.d.-b). Cymbidium (Orchid care sheets). https://gardens.si.edu/collections/plants/orchids/orchid-care-sheets/cymbidium/

Smithsonian Gardens. (z.d.-c). Dendrobium (Orchid care sheets). https://gardens.si.edu/collections/plants/orchids/orchid-care-sheets/dendrobium/

Smithsonian Gardens. (z.d.-d). Oncidium (Orchid care sheets). https://gardens.si.edu/collections/plants/orchids/orchid-care-sheets/oncidium/

Smithsonian Gardens. (z.d.-e). Paphiopedilum (Orchid care sheets). https://gardens.si.edu/collections/plants/orchids/orchid-care-sheets/paphiopedilum/